پورتال چیست؟

پرتال (انگلیسی: Portal) و در معنای لغوی به معانی : باب ،سر در،دروازه ،مدخل ،ايوان می‌باشد . این کلمه با توجه به کاربرد آن در علوم می‌تواند معانی مختلفی پیدا کند به عنوان مثال در علم معماری به معنی درگاه می‌باشد.
اما در دنیای گسترده اینترنت به همان معنی اما با کمی تفاوت به کار برده می‌شود. سایتی را می‌توان پرتال نامید که بتواند اطلاعات و امکانات زیادی در اختیار کاربر بگذارد تا نیاز های کاربر برطرف شود. این اطلاعات ممکن است شامل هر چیزی شوند به عنوان مثال کاریابی ، معرفی سایت های دیگر ، اخبار، خدمات دهی از جمله ایمیل ، اطلاعات معاملات بورسی و غیره. نمونه این یک سایت که می‌توان آن را پرتال نامید سایت Yahoo! است.

پرتال اصلی سازمان محلی برای ارائه متمرکز اطلاعات سازمان، کنترل مرکزی زیرسایت‌ها و در عین‌حال آرشیوی جهت دسترسی یکپارچه و مجتمع به اطلاعاتی از قبیل آرشیو اخبار و سایر مستندات می‌باشد. قوانین اطلاع‌رسانی و حوزه عملکرد کاربران و مسئولین پرتال‌ها و همچنین ارتباطات میان آنها، از طریق پورتال مرکزی قابل تعریف و کنترل می‌باشد.

معمولا مدیر پرتال می‌تواند سایت‌های زیر مجموعه را بسته به امکانات و تنظیمات موردنظر تولید نموده و در مواقع لزوم ساختار آنها را گسترش دهد. این سایت‌ها که می‌توانند توسط مسئولین مربوطه به‌صورت مستقل نگهداری، به‌روزرسانی و مدیریت ‌شوند، دارای یکپارچگی مرکزی اطلاعات و نظام واحد کاربری هستند. این پرتال‌ها با تعاریفی که از قوانین و اهداف سازمان و زیرمجموعه‌های آن استخراج می‌گردد، با هم در تعامل اطلاعاتی بوده و مستقیماً و یا به‌صورت گروهی با پرتال مرکزی و پرتال واحدهای هم‌عرض در ارتباط هستند. با استفاده از امکانات اكثر پرتال‌ها می‌توان در کنار حفظ استقلال کاری هر پرتال، با در نظر گرفتن پیوستگی اطلاعاتی، پرتال‌های متعددی را راه‌اندازی نموده و در اختیار مخاطبین قرار داد. مولد پرتال با هدف ارائه بستری مناسب و کارآمد برای تعاملات یک سازمان با مخاطبین حقیقی و حقوقی طراحی و ارائه مي‌شود. این مجموعه‌ها نگاه نوینی به مدیریت جامع اطلاعات تولید شده در سطح سازمان داشته و درگاهی مناسب جهت انجام تعاملات اداری با مخاطبین می‌باشد.

اما سایتی مانند یاهو را پرتال وب گویند ولی نوع دیگری از پرتال داریم به نام پرتال محدود شده. این گونه سایت ها تمامی نیاز های کاربر را در مورد یک موضوع خاص بر آورده می‌کنند . به عنوان مثال middleware تمامی نیاز های کاربران را در ضمینه سخت افزاری برطرف نموده و راهنمای کاملی است برای تمامی موضوعات مرتبط با این حوزه و تمامی شرکت های تولید کننده را تحت پوشش قرار می‌دهد.

پورتال

نام پورتال ها را زیاد شنیده ایم، اما برای خیلی ها این سوال پیش آمده است که واقعا یک پرتال چیست؟ چه ویژگیها و خصوصیاتی دارد؟ و چه تفاوتی با یک وب‌گاه دارد؟ کلمه Portal در فارسی و در فرهنگهای لغت به معنی `دریچه`، `درگاه` و `مدخل` است. اما معنی آن در تکنولوژی اطلاعات متفاوت است. اگر بخواهیم ساده تر بگوییم، پورتال صفحه وب واسطی است که امکان دسترسی آسان را به هر چیزی که کاربر ، برای انجام وظیفه یا خواسته اش نیاز دارد – بدون توجه به امحل فیزیکی آن فراهم می‌کند. به بیان دیگر پورتال`درگاهی` است به دنیایی مجازی که کاربر می‌تواند از طریق امکانات فراهم شده در آن، تمامی نیازهای خود را براورده کند. نیازهایی مانند جستجو و یا خرید(مثلا یک کتاب)، دسترسی به حساب بانکی، افزایش و کاهش اعتبار یک حساب اعتباری و یا به روز رسانی اطلاعات سخت افزاری از محل کار، پورتال همه چیز را از طریق درگاهی واحد برای کاربر خود فراهم می سازد.

ویژگیهای اصلی یک پورتال عبارت اند از



* تجمع اطلاعات
* هدف دار بودن اطلاعات
* دردسترس بودن اطلاعات
* دریچه ورود منحصر به فرد

یک پورتال نیز مانند یک کامپیوتر خانگی، اطلاعات و خدمات گوناگونی را در یک صفحه وب واحد و به صورتی سازگار و خوش ترکیب در دسترس می گذارد. گاهی به این صفحه web top هم گفته می‌شود. پورتال نقطه شروع یا صفحه اولیه مشخصی هم می‌تواند داشته باشد تا کاربران در زمان اتصال به وب آن را مشاهده کنند. اگر چه بر خلاف صفحه کامپیوتر، پورتال می‌تواند از طریق مجموعه وسیع دستگاههایی که قابلیت اتصال به وب در آنها پیش بینی شده (از جمله موبایلها) مورد استفاده قرار گیرد.

هر چند شباهت ظاهری فراوانی میان یک وب‌گاه و یک پورتال وجود دارد، به گونه‌ای که در نگاه اول تفاوت چندانی میان آن دو مشاهده نمی‌شود اما این دو کاملا از یکدیگر متفاوت اند.سوال اینجاست که به طور مشخص تفاوت آن دو در چیست؟ در پاسخ به این سوال باید گفت ویژگیهای زیر در یک پورتال آن را از یک وب‌گاه متمایز می‌کند:

درگاه ورود منفردی که از طریق آن می‌توان به مجموعه منابع مرتبط با پورتال دست یافت. نمایش هدفدار اطلاعات با استفاده از تجربیات کاربر. دسترسی تقسیم بندی شده به انواع داده و اطلاعات گروه بندی شده. در اختیار گذاشتن امکان ارتباط و همکاری میان همه کاربران و استفاده کنندگان پورتال. امکان پیوستن به نرم افزارها و سیستم های نرم افزاری که گردش کاری مشخص و تعریف شده‌ای دارند.


تاریخچه خلاصه پورتال

اگر در دنیای کامپیوتر به عقب بازگردیم، زمانی را خواهیم یافت که در آن سیستم های نرم افزاری به گونه‌ای متحول شدند که دیگر لازم نبود برای کار با یک برنامه، برنامه‌های دیگر بسته شوند، یعنی همزمان از چند برنامه کاربردی استفاده می‌کردیم. بدون آنکه با مشکلی مواجه شویم.امکانی که قبل از آن وجود نداشت. تاریخچه پورتال ها از همان زمان آغاز شد و نسلهای تکامل یافته آنها یکی پس از دیگری پا به عرصه دنیای اطلاعات گذاشتند.

يك سازمان مجموعه متنوعي از كاربران دارد كه از جمله آنها مي توان به مشتريان، شركا، كارمندان اشاره كرد. همه اين كاربران علاقه مندند از اطلاعات و خدمات آن سازمان استفاده كنند. كاملا آشكار است كه هر كدام از آنها نيازهاي خاص و اغلب متفاوتي دارد. براي پاسخگويي به اين تنوع، انواع مختلف پورتال ايجاد شده و مورد استفاده قرار مي گيرد.همچنین اینجا را ببینید



نسل اول پورتال ها :

اولین پورتال ها، که از آنها تحت عنوان نسل اول نام برده می‌شود، بر فراهم نمودن محتویات ایستا، مستندات و همچنین خوراکهای اطلاعاتی زنده در صفحات وب مبتنی بودند. مثالهای نمونه این نسل سایت های yahoo یا Excite است. این پورتالها در محیطی به هم پیوسته، اهداف مشابهی را دنبال کرده و صفحه واسط مشخص و منحصر به فردی را برای دستیابی به مجموعه اطلاعات توزیع شده در سراسر شرکت یا سازمان خود، در اختیار کاربر می گذاشتند. این اطلاعات معمولا شامل اخبار شرکت، شرایط و فرم های استخدام، اطلاعاتی مربوط به کارکنان و چگونگی ارتباط با آنها، مستندات رسمی و سیاست های اعلام شده شرکت و همچنین لینک های ارتباطی مفید بود.

نسل دوم پورتال ها :

نسل دوم پورتال ها بر اطلاعات مشخص تر و نرم افزارها متمرکز بودند. در اساس شباهت زیادی به خصوص در زمینه فراهم آوردن اطلاعات با نسل اول داشتند با این همه تفاوت مهمی نیز وجود داشت: این پورتالهای امکان همکاری کاربران را در محیطی به هم پیوسته فراهم می‌کردند و همین امکان، نقطه تمایز آنها با نسل پیشین محسوب می‌شد.

پورتال های نسل دوم قابلیت همکاری متقابل را در ادارات مجازی برای تیم های کاری و به منظور انجام وظایفشان فراهم می ساختند. نسل دوم پورتال ها سرویس های متعددی داشتند که از جمله آنها می‌توان به سرویس های مدیریت محتوی ( سازمان دهی و مدیریت اطلاعات مرتبط ) و سرویس های همکاری (که به کاربران امکان می‌داد با یکدیگر گپ زده و برای یکدیگر ایمیل فرستاده و قرار ملاقات تنظیم کنند) اشاره کرد. در این پورتال ها قابلیت تعریف گروه‌های کاربری نیزفراهم آمده بود. به بیان دیگر این پورتال ها سازو کار همکاری داخلی را در یک سازمان فراهم می ساختند.



نسل سوم پورتال ها :

نسل سوم با هدف ایجاد فضای مجازی تجارت الکترونیک (E-Business ) بوجود آمد. پورتال های نسل سوم به عنوان واسط ارتباطی کارمندان، تهیه کنندگان، تولید کنندگان و مشتریان قلمداد می‌شوند. ویژگی فوق العاده این پورتالها امکان مرتبط شدن نرم افزارهای مستقر در سرورهای مختلف است. به بیان دیگر، این پورتال ها نقطه به هم پیوستن محتویات و برنامه‌های کاربردی مستقر در سرورهای مختلف بطور همزمان و با استفاده از همکاری سرویسهای خدماتی آنان اند. به علاوه امکان دسترسی به محتویات و امکانات سیستمهای مختلف را از طریق ابزارها و تجهیزات متنوع، بسته به نیاز کاربر امکان پذیر می‌کنند. این گروه پورتال ها مجموعه قابل توجه و ارزشمندی از اطلاعات، مستندات، امکانات و قابلیتهای نرم افزارهای مرتبط را از طریق درگاه واحدی برای کاربر فراهم می‌کنند.

به علاوه، این پورتالها به صورتی خودکار و بر اساس نقش کاربران هدفمند شده و ویژگیهایی خاص آنها می‌یابند. به بیان دیگر، نحوه نمایش، محتوی و امکانات در دسترس، بسته به نقش تعریف شده برای کاربر به گونه‌ای منحصر به فرد و خاص وی در اختیار او قرار می‌گیرد. کلید توسعه آینده این نسل از پورتال ها،ایجاد چهارچوب های کاری باز ( از قبل تعریف نشده ) برای سرویس های عمومی خواهد بود.

انواع پورتال ها

یک سازمان مجموعه متنوعی از کاربران دارد که از جمله آنها می‌توان به مشتریان، شرکا، کارمندان اشاره کرد. همه این کاربران علاقه مندند از اطلاعات و خدمات آن سازمان استفاده کنند. کاملا آشکار است که هر کدام از آنها نیازهای خاص و اغلب متفاوتی دارد. برای پاسخگویی به این تنوع، انواع مختلف پورتال ایجاد شده و مورد استفاده قرار می‌گیرد. به طور کلی بر حسب چگونگی پاسخگویی به نیازهای کاربران، پورتال ها را می‌توان در چهار گروه زیر دسته بندی کرد:

Business to Customer Portal) B2C)

این نوع از پورتال با سیستمهای CRM 1 مرتبط بوده و دسترسی مستقیم مصرف کننده را به مجموعه وسیعی از اطلاعات و خدمات فراهم می‌کند – برای مثال، اطلاعاتی مانند `راهنمای استفاده از محصولات` و `وضعیت سفارش مشتری ` در خرید های خود و همچنین امکانات ارتباطی کاربر با بخش پشتیبانی مشتریان در این پورتال ها پیش بینی می‌شود. مانند هر پورتال دیگری، یک پورتال B2C معمولا در قد و قواره‌ای ارائه می‌شود که نیازهای مشتریان خود را پاسخ دهد.

Business to Business Portal) B2B) نوع دیگر پورتال در زنجیره مدیریت منابع شکل می‌یابد2. در این نوع پورتال اطلاعات لازم برای تولید کنندگان،تهیه کنندگان، نمایندگی ها و همچنین توزیع کنندگان، به گونه‌ای مناسب و دسته بندی شده جمع آوری و در اختیار آنان قرار می‌گیرد. نمونه عمومی پورتال B2B - برای مثال، یک شریک تجاری را قادر می‌کند تا به بخشهایی از اطلاعات و امکانات مانند سفارش خرید و صدور فاکتور دسترسی داشته و از امکانات این بخشها استفاده کند. به هم پیوستن برنامه‌های کاربردی یکی از پیشنیازهای لازم برای یکپارچه سازی محیط های تجاری در بستری واحد و ایجاد محیط مجازی لازم برای کسب و کار است. محیطی که در آن امکان تهیه کالا یا خدمات، صدور صورت حساب خرید و فروش، دسترسی به اطلاعات تولید و دیگر امکانات مرتبط با نیازها فراهم می اید.

Business to Employee Portal) B2E) این پورتال ها که اغلب با عنوان پورتال های اینترانتی شناخته می‌شوند معمولا به منظور تجمیع، انتشار و به اشتراک گذاری اطلاعات و خدمات به پرسنل یک سازمان ایجاد می‌شوند. B2E ها به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

پورتالهای کارکنان که امکان دسترسی به محتویات به هم پیوسته‌ای مانند اخبار شرکت، اطلاعات سخت افزاری و نرم افزاری، موتور جستجو و منابع فنی و گزارشها را در اختیار می گذارد. اطلاعات این نوع پورتال معمولا در دسترس همه کارکنان یک سازمان قرار می‌گیرد. این پورتال کارکنان و شاغلین یک سازمان را قادر می‌کند تا از طریق گپ و گروههای گفتگو با یکدیگر در تماس بوده و با یکدیگر همکاری کنند. عموما، این پورتال ها امکاناتی نظیر ثبت نام در یک کلاس و یا یک اردو را نیز در اختیار کاربر خود قرار می‌دهند. به علاوه کاربران این پورتال معمولا می‌توانند اطلاعات شخصی خود مانند نام و کلمه عبور را تغییر دهند.

Knowledge worker portal که با یک یا مجموعه اهداف مشخص مثلا فروش یک محصول ایجاد می‌گردد. این پورتال ها مجموعه‌ای از محتویات را به منظور پشتیبانی از فرآیند یا فرآیندهای مشخصی در اختیار می گذارند. برای مثال یک برنامه تکنسین خودکار ممکن است نیازمند منابعی از برنامه‌های کاربردی دیگر مثلا برنامه‌های تعمیر و نگهداری باشد تا بتواند اطلاعات لازم در زمینه تاریخچه بازبینی و تعمیر، زمان بندی تجهیز و یا قطعات و لوازم مورد نیاز برای تعمیر آن را کسب کند.

پورتال های عمومی ( Mega Or Public Portal )



این پورتال ها با عنوان پورتال های اینترنتی شناخته می‌شوند و مهمترین ویژگی آنها فراوانی مخاطبانشان است. این نوع از پورتال ها نیز در دو گروه دسته بندی می‌شوند:

• پورتال های عمومی که تمامی کاربران اینترنت را مخاطب قرار می‌دهند (برای مثال Yahoo ، Excite،' Google' و مانند آن) • پورتال های خاص ( صنعتی، بازرگانی، خدماتی ) که به آنها پورتال های عمودی نیز گفته شده و مخاطبان محدود و مشخصی دارند ( مانند پورتال های بانکها، سازمانهای دولتی، وزارتخانه‌ها و ... )

باید توجه داشت که یک پورتال می‌تواند از پیوند انواع پورتال های دیگر ایجاد شود. به علاوه همانطور که یک سازمان کاربران متنوعی دارد، می‌تواند ( و گاهی نیز لازم است ) که پورتال های مختلفی برای پشتیبانی از نیازهای آنان داشته باشد.

جنبه‌های کارکردی یک پورتال

اگر چه پورتال ها در انواع و اندازه‌های متنوعی ساخته می‌شوند اما ویژگیهای محدود و مشخصی هسته اصلی آنها شناخته می‌شود:

* هر پورتال اطلاعات و خدمات را یکجا و در یک محل جمع آوری می‌کند.
* هر پورتال می‌تواند در اندازه لازم برای شخص و یا گروه سازمان دراید.
* هر پورتال در هر زمان و از هر مکانی قابل دسترس است.

یک پورتال مجموعه اطلاعات و خدمات را یکجا و در یک محل جمع آوری می‌کند

هدف اصلی فراهم آوردن امکان دسترسی آسان به هرچیزی ( اطلاعات و خدمات ) است که یک کاربر برای انجام وظایف و مسئولیتهایش به آن احتیاج دارد، صرف نظر از اینکه منبع آن کجا باشد.

اطلاعاتی که یک پورتال فراهم می‌کند

* داده‌های ساخت یافته. داده‌هایی که به صورتی سازمان یافته اند که امکان جستجوی آسان آنها وجود داشته باشد ( اغلب به صورت سلسله مراتب و بر اساس کلمات کلیدی). فهرست الفبایی کتابهای یک کتابخانه مثال خوبی از داده‌های ساخت یافته است. داده‌های ساخت یافته اغلب شامل، گزارشها، تحلیلها، پرس و جوهای مشخص و دیگر انواع دانش مرتبط با کسب و کار است.
* داده‌های بدو ن ساختار، که جستجو در آنها معمولا دشوار بوده و خارج از یک بانک اطلاعاتی قرار دارند. از این نوع داده می‌توان متن ها، صوت، تصویر و یا گرافیک و اشکالی مانند مستندات Office ،memos ، ایمیل، قرارهای ملاقات را مثال زد.

* اطلاعات خاص 3 ،که شامل محتویات قابل خرید و فروش ( مثل انواع اخبار، گزارشها، اطلاعات مربوط به سهام، کاریکاتورها و محتویات بی اهمیت) بوده و مخصوصا به منظور استفاده در فرایندهای تولیدی دیگر تهیه و در اختیار قرار می‌گیرند.

خدماتی که به وسیله یک پورتال فراهم می‌شود



* همکاری، (با عنوان خدمات ارتباطی نیز شناخته می‌شود ) و به کاربران اجازه می‌دهد تا با یکدیگر گپ بزنند، در بحثهای گروهی مشارکت داشته باشند، مطالب خود را در اختیار دیگران قرار دهند و...

* مدیریت محتوی که انواع جستجو ها، رهگیریها را مدیریت کرده و همچنین قابلیتهای خاصی را به منظور استخراج داده‌ها در اختیار می گذارد.

* خدمات شخصی (با عنوان خدمات تراکنشی نیز نام برده می‌شود ) که کاربران را قادر می سازد تا با دیگر سیستمها ( مثلا سیستمهای فروشنده و یا نماینده یک محصول ) مستقیم و بدون واسطه مرتبط باشند. معمولا این قابلیت به کاربر امکان می‌دهد تا برای مثال فعالیتهای زیر را انجام دهد:

* محصولات یک سازمان را خریداری کند

* ملاقاتهای خود را زمان بندی کند
* حساب خود را مشاهده یا تراز کند
* در کلاس مورد علاقه خود ثبت نام کند


هر پورتال می‌تواند در اندازه لازم برای شخص و یا گروه سازمان دراید.

یکی از ویژگیهای جالب یک پورتال شکل و عملکرد متفاوت آن برای اشخاص مختلف است. یکی از روشهایی که به این منظور استفاده می‌شود، متناسب سازی و تغییر شکل و قابلیتهای پورتال بر حسب خواسته‌ها یا تجارب شخص یا گروه استفاده کننده از آن است. به همین دلیل است که کاربران متفاوت شکل متفاوتی از یک پورتال مشاهده کرده و اطلاعات و خدمات متفاوتی در اختیار ایشان قرار می‌گیرد:

امکان تغییر بر حسب خواسته‌ها بر حسب تجارب شخص یا گروه عموما personalize نامیده می‌شود و به این معنی است که در پورتال امکان انتخاب نحوه نمایش محتوی پیش بینی شده است. اغلب این انتخاب بصورت خودکار و بر اساس نقش کاربر (مثلا پست سازمانی وی) انجام می‌شود. برای مثال وقتی کارمند فروش به سیستم وارد می‌شود، به صورت خودکار فهرستی از جدیدترین محصولات برای وی به نمایش در می‌آید. با این همه در بعضی از پورتال ها انتخاب محتوی نمایش داده شده به کاربر محول می‌شود تا در زمان ورود به پورتال خود آن را انتخاب کند.

تغییر و Customize شدن یک پورتال شامل انتخاب چگونگی شکل ظاهری آن (مثلا رنگ و چیدمان صفحه)،مدل مرورگر و محل نمایش محتویات روی صفحه است. یک پورتال می‌تواند حتی برچسب و عنوان تجاری مشخصی داشته و ظاهر متفاوتی را برای انواع کاربرانش به نمایش گذارد.


این دو ویژگی به پورتال امکان می‌دهد تا مجموعه مشخص و تعریف شده‌ای از کاربران (مثلا مشتریان، شرکا و یا کارکنان) را هدف قرار دهد. بعضی از پورتال ها حتی می‌توانند برای هر کاربر مشخص، شکل و شمایل متفاوتی از خود نشان دهند.

یک پورتال در هر زمان و از هرمکانی همیشه در دسترس است

ازآنجا که پورتال ها برای استفاده در محیط وب ساخته می‌شوند، در هر زمان و از هر مکانی با استفاده از یک مرورگر استاندارد وب در دسترس اند. انواع تجهیزات مبتنی بر وب نیز از جمله تلفنهای موبایل، دسترسی به پورتال ها را آسان ومفید کرده اند.

منبع :

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

.

نظرات مشتریان

ممنون از نیما جان برای خوش قولی و خوش برخوردی و هم فکری های خوب , ایده پردازی و اجرای بسیار خوبشون. امیدوارم همینطور که طراحیشون عالی بوده, پشتیبانیشون هم خوب باشه.
سارا یزدانی - 16 Jul 2013

کاتالوگ جامع